Nội dung bài viết (7 mục)
Nền đắp hỏng hiếm khi hỏng ngay. Nó nghiệm thu xong, bàn giao xong, công trình xây lên bình thường. Rồi sau một hai mùa mưa, sàn bắt đầu nứt, nền sụt cục bộ, cửa không khớp khung.
Lúc đó, sửa nền dưới một công trình đã hoàn thiện đắt hơn nhiều lần so với làm đúng ngay từ đầu.
Bước 1 — Khảo sát và định vị
Trước khi bất kỳ thiết bị nào vào, cần xác định:
- Ranh giới khu đất và cao độ hiện trạng
- Cao độ thiết kế cần đạt sau san lấp
- Hiện trạng nền — có ao, mương, hố cũ hay công trình ngầm nào không
- Hướng thoát nước tự nhiên của khu vực
Khối lượng đào đắp được tính từ chênh lệch giữa cao độ hiện trạng và cao độ thiết kế. Tính sai ở bước này kéo theo sai toàn bộ dự toán.
Bước 2 — Phát quang và bóc lớp hữu cơ
Lớp đất mặt chứa rễ cây, cỏ và chất mùn. Phần hữu cơ này sẽ phân hủy theo thời gian và để lại lỗ rỗng.
Đắp chồng lên lớp hữu cơ gần như chắc chắn dẫn tới lún cục bộ — loại lún nguy hiểm nhất vì nó không đều, tạo ứng suất xoắn phá hoại kết cấu bên trên.
Chiều dày bóc bỏ tùy hiện trạng, nhưng nguyên tắc không đổi: bóc hết lớp có chứa hữu cơ, không bóc cho có lệ.
Bước 3 — Xử lý nền yếu
Đây là bước bị bỏ qua nhiều nhất vì nó tốn kém và không nhìn thấy được sau khi xong.
Nhiều khu đất tại TP.HCM, đặc biệt vùng ven kênh rạch và khu mới san lấp, có lớp bùn sét yếu bên dưới. Đắp trực tiếp lên lớp này sẽ dẫn tới lún kéo dài nhiều năm — lún cố kết, diễn ra chậm và không dừng lại.
Phương án xử lý phụ thuộc chiều dày lớp yếu và yêu cầu chịu tải của công trình: đào thay thế, dùng vải địa kỹ thuật phân cách, hoặc các biện pháp gia cố chuyên sâu hơn. Việc này phải do đơn vị thiết kế quyết định dựa trên hồ sơ khảo sát địa chất, không phải do nhà thầu ước lượng tại hiện trường.
Bước 4 — Thoát nước tạm
Một chi tiết nhỏ nhưng quyết định toàn bộ chất lượng đầm nén.
Vật liệu đắp chỉ đạt độ chặt cao nhất ở một khoảng độ ẩm nhất định. Quá khô thì hạt không liên kết, quá ướt thì nước chiếm chỗ và không nén được. Nền ngập nước thì không thể đầm đạt yêu cầu, bất kể dùng thiết bị gì.
Vì vậy trước khi đắp cần có rãnh thoát và hố thu tạm, duy trì trong suốt quá trình thi công.
Công trường san lấp mặt bằng, máy đào và hệ cừ chắn quanh hố đào
Bước 5 — Đắp theo lớp và đầm nén
Nguyên tắc cốt lõi của toàn bộ công tác: đắp lớp mỏng, đầm chặt từng lớp, rồi mới đắp lớp tiếp theo.
Đổ một lớp dày rồi lu bên trên chỉ làm chặt phần mặt. Phần dưới vẫn rỗng và sẽ lún về sau. Chiều dày mỗi lớp phụ thuộc loại vật liệu và loại thiết bị đầm, được quy định trong biện pháp thi công đã duyệt.
Chọn vật liệu đắp theo thiết kế:
- Cát san lấp — thoát nước tốt, dễ đầm chặt, phổ biến cho nền công trình
- Đất đồi — phù hợp tôn cao cốt nền, nhưng nhạy cảm với độ ẩm khi đầm
- Đá mi, đá base — dùng cho lớp trên cùng khi nền phải chịu tải xe
Bước 6 — Thí nghiệm và nghiệm thu
Sau mỗi lớp đắp, nền được thí nghiệm kiểm tra độ chặt tại hiện trường, đối chiếu với độ chặt yêu cầu trong hồ sơ thiết kế. Chỉ khi đạt mới chuyển sang lớp kế tiếp.
Không thể đánh giá độ chặt bằng quan sát. Mặt nền nhìn phẳng và cứng vẫn có thể chưa đạt yêu cầu.
Hồ sơ bàn giao cần có:
- Bản vẽ hoàn công cao độ
- Kết quả thí nghiệm độ chặt từng lớp
- Biên bản nghiệm thu từng giai đoạn
- Nhật ký thi công và hình ảnh hiện trường
Ba nguyên nhân phổ biến khiến nền lún
Tổng kết lại, gần như mọi trường hợp nền đắp bị lún đều quy về một trong ba lý do:
- Không bóc lớp hữu cơ trước khi đắp
- Không xử lý lớp đất yếu bên dưới
- Đắp lớp quá dày, chỉ chặt phần mặt
Cả ba đều là lỗi quy trình, không phải lỗi kỹ thuật phức tạp. Chúng xảy ra vì áp lực tiến độ và vì hậu quả xuất hiện muộn — sau khi nhà thầu đã rời công trường.
Xem thêm dịch vụ san lấp mặt bằng hoặc cho thuê thiết bị thi công.
Dịch vụ liên quan đến bài viết
- San lấp mặt bằng
Thi công san lấp mặt bằng, bóc hữu cơ, đắp cát và đầm nén đạt độ chặt thiết kế cho nền nhà xưởng, khu dân cư và công trình hạ tầng tại TP.HCM.
- Vận chuyển đất đá, xà bần
Vận chuyển đất thải, xà bần ra khỏi công trình và chở vật liệu đắp vào công trình tại TP.HCM, có phương án chạy đêm cho tuyến đường hạn chế giờ.
